زنـده یـاد «قـیـوم رهـبـر»
ارسالی: جمعی از اعضای "ساما"
۲۵ اکتوبر ۲۰۲۵

بخشی از سخنرانی زنده یاد «قـیـوم رهـبـر» در کنفرانس سرتاسری
سازمان آزادیبخش مردم افغانستان (ساما)
(قـوس ۱۳۶۲شمسی)
(۱)

♦ ــ یادداشت ناشر

♦ ــ مقدمهٔ آغاز جلسه

♦ ــ قسمت اول:

♦ ــ مقدمه

♦ ــ ظهور و تکامل مارکسیسم

♦ ــ مسألهٔ آزادی و تعبد (ضرورت و آزادی)

♦ ــ مسألهٔ دموکراسی

♦ ــ تئوری نیرو های مولده

♦ ــ‌ اومانیسم در نزد مارکس

♦ ــ مارکسیسم و مسائل اجتماعی

♦ ــ مسألهٔ "انقلاب زودرس" در اروپا

♦ ــ تئوری تـفـقـر

♦ ــ مسألهٔ تطبیقات سوسیالیسم

♦ ــ مسألهٔ دیکتاتوری پرولتاریا

♦ ــ مسألهٔ نهاد های دموکراتیک

♦ ــ مسألهٔ هژمونی طبقهٔ کارگر

♦ ــ پیش شرط ایدئولوژیک

♦ ــ حزب پیشاهنگ پرولتاریا

♦ ــ مسألهٔ قدرت سیاسی

♦ــ در مورد "دموکراتیسم انقلابی پیگیر" و اعلام مواضع

♦ ــ قسمت دوم:

♦ ــ بررسی اوضاع سازمان از نگاه تاریخی

♦ ــ وضع جنبش چپ در آغاز کودتای هفت ثور

♦ ــ مسألهٔ رابطهٔ گروه انقلابی و رفیق مجید

♦ ــ مسألهٔ "کودتا ـ قیام"

♦ ــ مسألهٔ سازمان ملی و دموکراتیک

♦ ــ در مورد برنامه و اعلام مواضع:

♦ ــ در مورد گرفتاری رفیق مجید

♦ ــ کنگرهٔ اوّل سازما

♦ــ فراگرد شکل گیری و پیریزی "ساما"
♦ ــ وضع کنونی جنبش چپ در افغانستان (۱۳۶۲)

♦ ــ مسألهٔ حزب و جبهه

♦ ــ جنبش وحدت طلبانه

♦ ــ دو دکترین انحرافی در مورد شکل وحدت

♦ ــ مراحل ساختمانی سازمان

♦ ــ مرحلهٔ اول ساختمانی

♦ ــ مکانیسم ادغام تشکیلاتی

♦ ــ کار عملی و مرحلهٔ تثبیتی
♦ ــ مبارزهٔ ایدئولوژیک

♦ ــ جبههٔ متحد ملی

♦ ــ جمعبندی

* * *

یادداشت ناشر:
لزوم کسب آگاهی اعضاء، هواداران و توده های سازمانی ازچگونگی اوضاع، فراگرد شکل گیری و ایجاد "ساما"؛ همچنان تبیین نقایص، دستاورد ها، پیروزی ها وشکست های آن؛ به ویژه بروز انحرافات گوناگون و غلبه بر آن بسیار مهم است. یعنی بررسی اوضاع سازمان از لحاظ تاریخی (کرونولوژی سیر حوادث) ضرورت مبرم تلقی می گردد. تا جائی که معلومات ما اجازه می دهد و همه سامائی ها آگاهی دارند، تاریخ سازمان آزادیبخش مردم افغانستان (ساما) تا هم اکنون تدوین نشده و به دسترس "جنبش سامائی" و جنبش چپ انقلابی قرار نگرفته است. لذا در متن این سخنرانی، نظرات ارائه شده در مورد چگونگی فراگرد پیریزی، تثبیت و استحکام سازمان "يگانه فورمول بندی ایست که تا فعلاُ داده شده" و ما تا کنون نظریات متقابل ـ حاوی چنین محتوای منسجم و برازنده ـ را از سوی کسی سراغ نداریم. در واقع به ندرت در بارهٔ تاریخ "ساما" چیزی نوشته شده است؛ هرچند سخنان پراکنده، متناقض و فاقد ادله و شهود در بعضی از مقالات و قسماً بیانات شفاهی گفته شده، اما به دلیلی نمی تواند ثقه و قابل اعتماد باشد که غالباً با وقایع به وقوع پیوسته و فراگرد شکل گیری و به ویژه با پیش شرط های ایدئولوژیک ــ سیاسی ایجاد سازمان و محتوی و مواضع ایدئولوژیک ــ سیاسی برنامهٔ "ساما" در انطباق نیست.
این اثر در واقع راه را بر روی تقلای ارائهٔ تاریخ تحریف شده  و مجعولی از واقعیت چگونگی تشکیل "ساما" مسدود نموده؛ و دسترسی به امکان شناخت تاریخ واقعی سازمان را میسر می سازد. لذا برای تدوین تاریخ "ساما"، این سخنرانی که اکنون به صورت نوشته درآمده، در کنار برنامه و سائر اسناد ساما، یگانه مرجع مأخذ و منبع معتبر و ثقه می تواند باشد. زیرا که به گفتهٔ خود زنده یاد "رهبر"، وی درهنگام فراگرد شکل گیری "ساما"، تقریباً چهار ماه با رفیق بزرگ "مجید" یکجا بوده، گزارشات را شنیده، معلومات گرفته، و در بحث ها اشتراک کرده، مشورت و نظر خود را داده است. البته به فحوای این سخنرانی، در آن هنگام یعنی در آوان جنبش وحدت طلبانه، توجه بیشتر روی این مسأله متمرکز بود که "نیرو های انقلابی مارکسیست - لنینیست ـ مائوتسه دون اندیشۀ افغانستان چگونه وحدت می کنند؟".
تئوری ها و نظریات داهیانه ای که در مورد جنبش چپ انقلابی، یعنی "جنبش دموکراتیک نوین" و جنبش سامائی در این سخنرانی ارائه شده، منحصر به فرد است، زیرا که تا کنون چنین تحلیل دقیق و همه جانبه از سوی دیگران ارائه نشده است. با توجه به چنین ویژگی، به معرض مطالعه قرار دادن این اثرـ به یک معنی ـ انجام وظیفهٔ به ودیعت گذاشته شده بر دوش ماست.
این سخنرانی "رهبر" که در روز هشتم "کنفرانس سرتاسری ساما" ایراد شد، حاوی دو قسمت است: قسمت اوّل آن ردِ نظرات نادرست و طرح بسیار ناقص و خامی از مارکسیسم و تکامل مارکسیسم است، که از سوی دو تن "تازه اندیش" ارائه شد؛ و قسمت دوّم آن مربوط به مسألۀ تاریخ سازمان است.
این سخنرانی، که نزدیک به چهل سال از ایراد آن گذشته است، با بررسی اوضاع سازمان از لحاظ تاریخی و معرفی جریانات فکری هنگام پی ریزی سازمان، ابطال این ادعا را که گویا ساما یک سازمان "ملی ـ دموکراتیک" بوده؛ و در آن ایدئولوژی های متعدد و مختلفی وجود داشت، به اثبات می رساند. لیبرال ها، چپ نما ها، تازه اندیشان و تسلیم طلبان در این نکته با هم اتفاق نظر داشتند و دارند؛ و با تمسک به این ادعا بود که تسلیم طلبان و شرکای انحراف راست شان (از سال۲۰۰۱ تا هم اکنون) در صدد اثبات غیرمارکسیستی بودن "ساما" بودند و هستند؛ ولی در فرجام چنین تقلائی، به جز رسوائی، سرافکندگی و محکومیت تاریخی، چیز دیگری نصیب شان نشد. در این باره رهبر گفته است که "در سازمان ما از اول هیچ مسأله ای به نام سازمان ملی - دموکراتیک مطرح نبود"؛ و سازمان از وحدت مارکسیست ـ لنینیست ــ مائوتسه دون اندیشه های افغانستان، یعنی وحدت میان زنده یاد مجید و همرزمانش با منسوبان قبلی "جنبش دموکراتیک نوین" صورت گرفته و پیش شرط های الزامی دقیق ایدئولوژیک ــ سیاسی مطرح شد. وقتی چنین مسائلی در کنفرانس ماه سرطان ۱۳۵۸مطرح شد، به گونهٔ صریح و قاطع گفته شد که "اساساً در اینجا مسألۀ مشی پرولتری مطرح است نه چیز دیگر". یعنی "ساما" به اساس نیاز مبرم طبقهٔ کارگر پی ریزی شده و نمایندهٔ سیاسی طبقهٔ کارگر بوده و است. ضرورت عاجل مبارزهٔ جدی علیه لیبرال ها، دگماتیست ها، پراگماتیست ها و به ویژه تسلیم طلبان که تقلای استتار پنداشت های رویزیونیستی و تسلیم طلبانهٔ خود را ـ با استفاده از نام پاک "ساما" ـ داشتند و دارند، ایجاب می کند که این اثر هر چه زود تر به دسترس اعضای سازمان و منسوبان جنبش چپ انقلابی کشور قرار گیرد. 
طرح ها، تئوری ها و تبصره های ارائه شدۀ زنده یاد "قیوم رهبر" روی مسائل، به خاطری پراهمیت و ارزشمند است که در نتیجهٔ کسب معلومات از حرکت تاریخی خود می توانیم خود را بشناسیم؛ و در واقع کوششی است برای فهماندن صورت اصلی رویداد ها و قضایای به وقوع پیوسته. لذا، به جای تبصره روی چنین مسائلی، اگر به خوانندهٔ ارجمند مجال آن میسر گردد که خود با خواندن این اثر به اهمیت تاریخی آن آگاهی یابد، بهتر خواهد بود.
این سخنرانی "رهبر" که در جریان "کنفرانس سرتاسری..." در کست ها ضبط شده بود، به مثابهٔ سند زنده، در آرشیف سازمان موجود است؛ و توسط رفیقی، پس از شنیدن آن، به متن نوشتاری درآمده و سپس برای تدقیق و ویراستاری به رفیقی ادیب و فهیم در زمینۀ ادبیات سپرده شد که البته بذل مساعی بی شائبهٔ این دو رفیق درخور ستایش است.
موجودیت عبارات مبهم، کلمات نامفهوم، فقره های بی ربط و بیجا، جملات ناتمام، حذف فعل های ارتباطی و یا اسنادی، فقدان واژه های تکمیلی و توصیفی واداشت تا کست ها را دو باره به دقت بشنود. در نتیجهٔ آوردن اصلاحات و تغییراتی چند، زبان گفتار با نوشتارـ اگر نگوئیم که صد در صد ـ منطبق شده است. اما از آنجا که میان زبان گفتار و زبان نوشتار تفاوت هائی وجود دارد، نوشتهٔ اصلاح شده هنوز هم حائز شمائل زبان گفتار و حاوی کمبود ها و نقایص متعارف و متداول است:
اول این که زبان گفتار فاقد نشانه گذاری، بند ها، عناوین و پاراگراف هاست؛ زیرا که در زبان گفتار استفاده از چنین قواعد دستوری وجود ندارد. دوم این که زبان گفتار مملو از تکرار ها، جملات ناتمام، حذف لفظی و فاقد فعل اسنادی است؛ سوم این که در زبان گفتار بی توجهی سهل انگارانه به برخی از ساختار های دستوری، بدون آن که عمدی باشد، صورت می گیرد. مثلاً ضمایر (او) و (آن)، مبتدأ و خبر (نهاد و گزاره)، مفرد و جمع، مسند و مسندالیه، فعل تام (خاص) و فعل اسنادی (ربطی) ـ به نسبت عدم رعایت اصول دستوری در جملات ـ غالباً تعویض، مشوش و مشوب می گردد.
 این سخنرانی (زبان گفتار) بسیار شبیه به زبان نوشتار است؛ شاید به ذهن خواننده این پنداشت متبادر شود که گویا این گفتار از روی نوشته ای خوانده شده باشد. گرچه به خوانندهٔ ارجمند باید اجازهٔ چنین پنداشتی داده شود، زیرا که نظرات و تئوری های ارائه شده و به ویژه سیاق منطقی این سخنرانی ـ مدلل به تبیین شهود ـ بسیار منسجم، منظم و سیستماتیک بیان شده است؛ که به نوبهٔ خود البته بر درایت، تسلط بر ادبیات و ساختار های دستوری زبان و معلومات گسترده و همه جانبهٔ زنده یاد "رهبر" دلالت دارد. اما این تصور به خاطری با واقعیت انطباق ندارد که مستمعین این سخنرانی در آن کنفرانس به شمول ویراستار به خواننده اطمینان می دهند که سخنرانی طور "شفاهی" ایراد شده است؛ و هیچ نوشته ای وجود نداشت که از روی آن خوانده شود. تنها یادداشت های ـ در حد جملات کوتاه و بعضاً کلمات ـ از سخنان (آرام و سحر) یادداشت گرفته شده بود. مانند: تئوری تفقر، تئوری نیروهای مؤلده، انقلاب زودرس اروپا، اتهام کودتا ـ قیام، ضرورت و آزادی، مسألهٔ دموکراسی و غیره؛ که خواننده در جریان مرور متن نگارش یافته به این موضوعات متوجه خواهد شد.
با توجه به ملاحظات و الزامات متذکرهٔ فوق، در زبان نوشتارـ در قیاس با زبان گفتارـ تغییرات اندکی آورده شده است. این تغییرات منوط به رعایت ساختار های دستوری، ملحوظات املائی و انشائی، حذف تکرار ها و علامت گذاری شده و هیچ گونه تغییر و دخالتی در مفاهیم و محتوای تئوری های ارائه شده صورت نگرفته است. مع الوصفِ آوردن چنین تغییراتی، این نوشتار کماکان شمائل زبان گفتار را خواهد داشت. امیدواریم فرصتی میسر گردد که توسط هیئت خبره و با صلاحیت به شکل زبان نوشتار ویرایش گردد. در اخیر لازم به یادآوری است: فهرستی که در آغاز این نوشته آمده، عناوین موضوعات (اصلی و فرعی) آن از متن نوشته انتخاب شده است.
ادامه دارد

جمعی از اعضای سازمان آزادیبخش مردم افغانستان (ساما)
میزان ۱۴۰۴ شمسی